Sau một thời gian dài chìm vào quên lãng, truyện trinh thám Việt đang gây chú ý với những cây bút trẻ tạo được dấu ấn gần đây như Nguyễn Xuân Thủy, Đoàn Thụy Hải hay Di Li.

Dòng văn học trinh thám Việt Nam đang có những dấu hiệu thay đổi tích cực khi đem tới cho độc giả nhiều tác phẩm hấp dẫn, được giới chuyên môn đánh giá cao.

Từng một thời vàng son

Dòng văn học trinh thám, kinh dị đã xuất hiện ở Việt Nam từ lâu nhưng luôn bị đánh giá thấp, dưới tầm với những cách gọi như “văn chương giải trí”, “tiểu thuyết ba xu”. Ít nhiều những quan niệm đó cũng ảnh hưởng tới sự phát triển của dòng văn học này nhiều năm qua.

Ở Việt Nam văn học trinh thám, kinh dị chịu sự ảnh hưởng lớn của văn hóa phương Tây. Nhiều tác phẩm được mô phỏng dưới dạng truyện điều tra giống với nước ngoài đã dần được hình thành và chuyển biến thành rõ rệt thành một nhánh văn học riêng mang tên: truyện trinh thám Việt Nam. Đáng kể nhất là tác phẩm đậm tính chất trinh thám đầu tiên phải kể là Mảnh trăng thu của Bửu Đình. 

Cuối  thập niên 1930 đến trước 1945 là thời kỳ phát triển nở rộ của tiểu thuyết trinh thám, xuất hiện cùng lúc nhiều tác giả chuyên viết mảng này. Những cái tên như Thế Lữ, Phạm Cao Củng, Bùi Huy Phồn nhanh chóng nổi lên với lối viết đậm nét, giàu hình ảnh, hút độc giả bằng những tạo hình nhân vật mới mẻ, phong trần.

Thế Lữ là một trong những tác giả đi tiên phong trong văn học trinh thám Việt.

Chắc hẳn với nhiều người sẽ không quên được hình ảnh chàng phóng viên Lê Phong của nhà văn Thế Lữ, với sự nhạy bén tinh tường và suy luận sắc sảo, anh đã phá được không ít những vụ án đình đám thời bấy giờ. Trinh thám của Thế Lữ pha trộn giữa trinh thám suy luận và trinh thám hành động, mang nhiều nét lãng mạn và nhiều yếu tố kịch. Đây là phong cách rất riêng làm nên dấu ấn của ông.

Nhiều quan điểm cho rằng đời sống của nhân dân ta khá yên bình, ít xảy ra những bối cảnh để thực sự có thể viết thành truyện gây ấn tượng hay ly kỳ nên sẽ không thể áp đặt, sử dụng những chi tiết của văn học phương Tây mãi được. Các cây viết luôn muốn hướng tới một dòng văn đậm chất bản địa, đậm chất Việt nhưng vẫn phải loay hoay tìm hướng giải quyết.

Sau sự phát triển ồ ạt và mạnh mẽ không hiểu vì lý do gì làng văn học Việt sau này lại thưa thớt hẳn dòng trinh thám, dù vẫn có một số tiểu thuyết tình báo (một dòng riêng của văn học trinh thám) đỉnh cao nhưX30 phá lưới (của Đặng Thanh), Ván bài lật ngửa (Nguyễn Trương Thiên Lý), Ông cố vấn (Hữu Mai), Ông tướng tình báo và hai bà vợ (của Đặng Trần Thiết)... Sau những tác phẩm này, truyện trinh thám “mất hút”.

Sự trở lại của những cây viết mới

Vài năm gần đây, các cây viết trẻ đang nỗ lực làm tươi mới lại văn học trinh thám Việt, một dòng sách hấp dẫn và hẳn có nhiều đất khai thác. 

Đơn cử trong đội ngũ này là nữ nhà văn Di Li. Trước thách thức của quan niệm coi nhẹ văn chương giải trí và tìm cách dung hoà giữa giải trí và nhân văn, cây bút trẻ Di Li đã chọn cho mình sự pha trộn nhuần nhuyễn của trinh thám và kinh dị. Viết được cuốn sách giải trí thành công cũng là nghệ thuật. Nhưng nghệ thuật đó chưa hẳn là nghệ thuật văn chương. Còn với tác giả trẻ Di Li thì khác, giải trí và nghệ thuật được xác định ngay từ đầu theo chủ đích khi đặt bút viết, phải dung chứa nhau.